Yapay zekâ, kurumların karar alma süreçlerinde giderek daha fazla rol oynuyor. Kredi değerlendirmelerinden işe alım süreçlerine, müşteri analizlerinden güvenlik sistemlerine kadar birçok alanda algoritmalar artık insanlarla birlikte (hatta bazen insanlar yerine) karar veriyor. Ancak bu hızlı dönüşüm beraberinde önemli bir soruyu da getiriyor: Bu kararların sorumluluğu kimde?

İşte bu noktada Yapay Zekâ yönetişimi (Artificial Intelligence Governance) kavramı devreye giriyor.

Yapay Zekâ Yönetişimi Nedir?

AI yönetişimi; yapay zekâ sistemlerinin etik, güvenli, şeffaf ve mevzuata uyumlu şekilde geliştirilmesini ve kullanılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan politika, süreç, rol ve kontroller bütünüdür.

Bu kavram yalnızca teknik ekipleri ilgilendirmez. Hukuk, uyum, bilgi güvenliği, risk yönetimi ve üst yönetim dahil olmak üzere kurumun tamamını kapsayan bir sorumluluk alanıdır.

Kısacası AI yönetişimi, “yapay zekâ kullanıyoruz” demekten ziyade, “Yapay zekayı nasıl ve hangi sınırlar içinde kullanıyoruz?” sorusuna verilen kurumsal bir cevaptır.

Neden Yapay Zekâ Yönetişimine İhtiyaç Var?

Yapay zekâ sistemleri kontrolsüz bırakıldığında ciddi riskler doğurabilir:

• Hatalı kararlar: Eğitim verilerindeki hatalar, ayrımcı sonuçlara yol açabilir.
• Şeffaflık eksikliği: “Black box” olarak çalışan modeller, kararların neden alındığını açıklayamayabilir.
• Kişisel veri ihlalleri: AI sistemleri, KVKK/GDPR kapsamında hassas verileri izinsiz şekilde işleyebilir.
• Hukuki belirsizlik: Hatalı bir AI kararında sorumluluğun kimde olduğu net olmayabilir.
• İtibar riski: Kamuoyuna yansıyan hatalı AI kullanımları, kurumsal güveni zedeleyebilir.

Bu riskler, AI’ın kendisinden değil; yönetişim eksikliğinden kaynaklanır.

Yapay Zekâ Yönetişiminin Temel Bileşenleri Nelerdir?

Etkili bir Yapay Zekâ Yönetişimi çerçevesi aşağıdaki unsurları içermelidir:

• Politika ve Etik Prensipler: AI kullanımına ilişkin açık kurallar, etik ilkeler ve kabul edilebilir kullanım sınırları belirlenmelidir.
• AI Risk Değerlendirmesi: Her AI sistemi için etki, olasılık ve risk seviyeleri değerlendirilerek uygun kontrol mekanizmaları tanımlanmalıdır.
• Veri Yönetişimi: Kullanılan verilerin kaynağı, doğruluğu, güncelliği ve kişisel veri içeriği net şekilde yönetilmelidir.
• Şeffaflık ve Açıklanabilirlik: AI sistemlerinin nasıl çalıştığı ve hangi kriterlerle karar verdiği mümkün olduğunca açıklanabilir olmalıdır.
• Rol ve Sorumluluklar: AI kararlarından kimlerin sorumlu olduğu açıkça tanımlanmalı; “sorumluluk boşluğu” oluşmamalıdır.
• Sürekli İzleme ve Denetim: AI sistemleri statik değildir. Performans, risk ve uyum açısından düzenli olarak izlenmeli ve gözden geçirilmelidir.
• Regülasyonlar ve Standartlar Perspektifi: AI yönetişimi artık yalnızca “iyi uygulama” değil, aynı zamanda regülasyonlara uyum meselesidir. KVKK ve GDPR, AI sistemlerinin kişisel veri işleme faaliyetlerini doğrudan etkiler. AB Yapay Zekâ Tüzüğü (EU AI Act), yüksek riskli AI sistemleri için ciddi yükümlülükler getirmektedir. ISO/IEC 42001-AI Yönetim Sistemi Standardı, kurumlara yapay zekayı sistematik ve denetlenebilir şekilde yönetme imkânı sunar. Bu gelişmeler, AI yönetişiminin gelecekte denetim ve uyum süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olacağını açıkça göstermektedir.

Sonuç: Yapay Zekâyı Yönetmek Bir Tercih Değil

Yapay zekâdan tamamen kaçınmak mümkün değil. Ancak onu kontrolsüz ya da yönetilen bir şekilde kullanmak kurumların kendi tercihidir.

Yapay Zekâ Yönetişimi; inovasyonu yavaşlatan bir engel değil, aksine sürdürülebilir, güvenilir ve sorumlu bir yapay zekâ kullanımının temelidir.

Bugün bu çerçeveyi oluşturan kurumlar, yarının regülasyonlarına ve risklerine bir adım önde olacaktır.

Bu mini yazı dizimize önümüzdeki haftalarda,

• Yapay Zeka Alanında Denetimi İçin Başlangıç Noktası ve,
• Üçüncü Taraf Kaynaklı Güvenlik Riskleri: OpenAI – Mixpanel Vakası

başlıklı blog yazılarımızla devam ediyoruz.

Kaynakça

• https://www.ibm.com/think/topics/ai-governance
• https://link.springer.com/article/10.1007/s43681-022-00143-x
• https://www.informatica.com/resources/articles/ai-governance-explained.html

Bilgi almak için Forcerta ile iletişim kurabilirsiniz.